Τι μένει από μια ανάπτυξη όταν ολοκληρωθεί η πώληση και σβήσουν τα φώτα της παρουσίασης; Για την Ελευθερία Βοσκαρίδου, εκεί αρχίζει η ουσιαστική δοκιμασία: αν τα σπίτια κατοικούνται, αν οι επαγγελματικοί χώροι λειτουργούν και αν οι άνθρωποι επιλέγουν να παραμείνουν. Η άνοδος των τιμών και μια εντυπωσιακή εικόνα δεν αρκούν, λέει, για να εξηγήσουν την αξία ενός ακινήτου στον χρόνο.
Με εμπειρία στην επικοινωνία μεγάλων αναπτύξεων και επικεφαλής της Blackbook Agency από την ίδρυσή της το 2020, περιγράφει στο PropertyMatters μια αγορά με πιο ενημερωμένους αγοραστές, μεγαλύτερες απαιτήσεις και ανάγκη για στρατηγική από τα πρώτα στάδια ενός έργου.
Στη συζήτηση που ακολουθεί συνδέει το real estate με την καθημερινότητα των πόλεων: από τη Λάρνακα που αναζητεί τη δική της ταυτότητα και τη Λεμεσό που χρειάζεται καλύτερη σύνδεση των αναπτύξεών της, μέχρι την υπεύθυνη χρήση του AI και το παράδειγμα του Neocleous Tower. Κοινό νήμα, η συνέπεια ανάμεσα σε αυτό που ένα έργο υπόσχεται και σε αυτό που τελικά προσφέρει.
Συνέντευξη στο PropertyMatters
ΕΡΩΤΗΣΗ / 01
Η αγορά μετά τον ενθουσιασμό των τιμών
Ο Δείκτης Τιμών Κατοικιών της Κεντρικής Τράπεζας κατέγραψε ετήσια αύξηση 8,5% το δεύτερο τρίμηνο του 2026. Πέρα από την άνοδο των τιμών, ποια θεωρείτε τη σημαντικότερη αλλαγή που θα καθορίσει το κυπριακό real estate την επόμενη τριετία έως πενταετία; Ποιο σημάδι παρακολουθείτε για να ξεχωρίζετε την ανάπτυξη με διάρκεια από τον πρόσκαιρο ενθουσιασμό;
Το 8,5% δείχνει τη δυναμική της αγοράς, αλλά από μόνο του δεν δίνει ολόκληρη την εικόνα. Η σημαντικότερη αλλαγή, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι κάθε έργο θα πρέπει όλο και περισσότερο να τεκμηριώνει καθαρά την αξία του. Πίσω από τις τιμές υπάρχει η ζήτηση που τις στηρίζει, και οφείλουμε να την κατανοούμε σε βάθος: από ποιους προέρχεται, ποιες ανάγκες εκφράζει και ποια χαρακτηριστικά αναζητά.
Από τη σκοπιά του στρατηγικού marketing, αυτό σημαίνει ότι η έρευνα και η στρατηγική συμμετέχουν από τα πρώτα στάδια, ώστε να κατανοούμε ποιος θα επιλέξει το έργο, ποια ανάγκη του καλύπτει και ποια χαρακτηριστικά θα διατηρήσουν την αξία τους στην καθημερινή χρήση. Αυτή η γνώση καθοδηγεί τον σχεδιασμό και την εμπορική κατεύθυνση και μας επιτρέπει να διαμορφώνουμε μια σαφή ταυτότητα, βασισμένη στα πραγματικά πλεονεκτήματα της ανάπτυξης.
Ταυτόχρονα, με τις γεωπολιτικές αλλαγές και τις διαδοχικές κρίσεις, οι ασφαλείς προβλέψεις για την επόμενη πενταετία είναι πλέον πολυτέλεια. Χρειάζεται μακροπρόθεσμη κατεύθυνση, αλλά και ευελιξία για να επανεξετάζουμε τις επιλογές μας καθώς αλλάζουν τα δεδομένα.
Το σημάδι που θεωρώ ουσιαστικό είναι τι συμβαίνει μετά την πώληση: κατοικούνται τα σπίτια; Λειτουργούν οι επαγγελματικοί χώροι; Οι άνθρωποι και οι επιχειρήσεις επιλέγουν να παραμείνουν; Μια ανάπτυξη αποκτά διάρκεια όταν εξυπηρετεί πραγματική ζωή και οικονομική δραστηριότητα, διατηρεί τη χρησιμότητα και την ελκυστικότητά της και συμβάλλει στην ποιότητα του τόπου στον οποίο βρίσκεται.
Εκεί θα έβαζα το βάρος, πέρα από τον ενθουσιασμό μιας επιτυχημένης παρουσίασης: στη συνέπεια ανάμεσα στην αρχική υπόσχεση και στην εμπειρία που τελικά προσφέρει το έργο. Αυτή η συνέπεια δημιουργεί εμπιστοσύνη στο ίδιο το ακίνητο, στην εταιρεία που βρίσκεται πίσω του και στον προορισμό συνολικά. Είναι και η βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτιστεί ένα ισχυρό brand με αξία στον χρόνο.
ΕΡΩΤΗΣΗ / 02
Από τις μεγάλες αναπτύξεις στη Blackbook
Από την εμπειρία σας στην επικοινωνία μεγάλων αναπτύξεων μέχρι την ίδρυση της Blackbook το 2020, ποιο επαγγελματικό μάθημα άλλαξε περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζετε ένα έργο ακινήτων; Πώς αποτυπώνεται σήμερα στην προσωπική σας εμπλοκή με τον πελάτη και στον τρόπο με τον οποίο καθοδηγείτε την ομάδα σας;
Στην επαγγελματική μου διαδρομή είχα την ευκαιρία να δουλέψω σε έργα που αποτέλεσαν σταθμούς τόσο για εμένα όσο και για την εξέλιξη της Λεμεσού και του κυπριακού real estate. Η Μαρίνα Λεμεσού συνέβαλε στην τοποθέτηση της Κύπρου στον παγκόσμιο χάρτη των μαρίνων και των μεγάλων αναπτύξεων, μεταμορφώνοντας τη σχέση της πόλης με τη θάλασσα, ενώ το Limassol Del Mar καθιέρωσε μια νέα πρόταση παραθαλάσσιου high-rise living. Μέσα από το destination marketing και το placemaking, η προώθησή τους συνδέθηκε με την ανάδειξη της ίδιας της Λεμεσού ως προορισμού. Η επιτυχία τους επηρέασε τις προσδοκίες του κοινού και έδωσε κατεύθυνση στις αναπτύξεις που ακολούθησαν.
Συχνά χαρακτηρίζω αυτά τα έργα ως τα δικά μου «πανεπιστήμια». Με έμαθαν να συνδέω τα χαρακτηριστικά μιας ανάπτυξης και τη σχέση της με τον τόπο με μια συγκεκριμένη εμπορική κατεύθυνση. Η Blackbook, που ίδρυσα το 2020, ήρθε ως φυσική εξέλιξη αυτής της εξειδίκευσης και της πορείας μου. Από εκεί προέρχεται και το όνομά της: ένα «black book» με όλα τα μυστικά του marketing. Σε αυτήν εξελίσσουμε σήμερα τη γνώση και τη μεθοδολογία που απέκτησα, προσαρμόζοντάς τις σε κάθε έργο. Καθορίζουμε την τοποθέτησή του, εντοπίζουμε το κοινό του και σχεδιάζουμε τη διαδρομή προς την πώληση ή την ενοικίασή του, με συγκεκριμένους στόχους και χρονοδιάγραμμα.
Προσωπικά, αντιμετωπίζω κάθε έργο σαν να ήταν δικό μου. Παραμένω στενά συνδεδεμένη με τον πελάτη και την πορεία της ανάπτυξης και της προώθησής της, συμμετέχοντας στις αποφάσεις σε όλη τη διαδρομή. Την ίδια φροντίδα και ευθύνη ζητώ και από την ομάδα μου: να κατανοεί ο καθένας πώς η δουλειά του συμβάλλει στον στόχο του έργου και να αναλαμβάνει πρωτοβουλία για να τον πετύχουμε μέσα από τις υπηρεσίες 360° marketing που προσφέρουμε.
Η Blackbook συνδυάζει σήμερα στρατηγική, branding, ψηφιακό marketing, δημόσιες σχέσεις και ολοκληρωμένη επικοινωνία, με πελάτες από τον χώρο του real estate, των αναπτύξεων και της πολυτέλειας σε Κύπρο και Ελλάδα. Πέρα από την ανάπτυξη της εταιρείας, με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η επόμενη γενιά επαγγελματιών του marketing γι αυτό και επενδύω στην ομάδα που αναπτύσσω τα τελευταία χρόνια.
ΕΡΩΤΗΣΗ / 03
Η στρατηγική αρχίζει πριν από την καμπάνια
Η προσέγγισή σας συνοψίζεται στο «strategy first». Σε ποιο στάδιο πρέπει να μπαίνει ο στρατηγικός σύμβουλος σε μια ανάπτυξη και τι οφείλει να έχει ξεκαθαριστεί πριν σχεδιαστεί η καμπάνια; Θα μας δίνατε ένα παράδειγμα στο οποίο η έρευνα ή η δική σας παρέμβαση οδήγησε σε αλλαγή του προϊόντος, του κοινού ή της εμπορικής κατεύθυνσης ενός έργου;
Στη Blackbook χρησιμοποιούμε το «strategy first» ως αφετηρία του στρατηγικού marketing. Ο ρόλος μας είναι να δημιουργούμε success stories: να τοποθετούμε σωστά ένα έργο στην αγορά, να οργανώνουμε την προώθησή του και να υπηρετούμε τον τελικό εμπορικό στόχο, είτε αυτός είναι η πώληση είτε η πλήρης ενοικίασή του, μέσα στο συμφωνημένο χρονοδιάγραμμα.
Γι’ αυτό η συμμετοχή μας έχει τη μεγαλύτερη αξία όταν ξεκινά από τα πρώτα στάδια, όσο ακόμη διαμορφώνεται η ανάπτυξη. Μέσα από έρευνα αγοράς, ανάλυση ανταγωνισμού και κατανόηση της αγοραστικής συμπεριφοράς, μπορούμε να δώσουμε στον developer και στην ομάδα σχεδιασμού στοιχεία που βοηθούν το προϊόν να ανταποκριθεί στη ζήτηση.
Έχουμε δουλέψει, για παράδειγμα, σε έργα που αρχικά προέβλεπαν μεγάλα διαμερίσματα υψηλής αξίας, ενώ η ζήτηση του κοινού στο οποίο απευθύνονταν είχε μεταβληθεί. Η μελέτη της συγκεκριμένης αγοράς ανέδειξε μεγαλύτερο ενδιαφέρον για στούντιο, διαμερίσματα ενός υπνοδωματίου και επιλογές χαμηλότερου συνολικού κόστους αγοράς. Οι εισηγήσεις μας συνέβαλαν σε αλλαγές στη σύνθεση των μονάδων και στην εμπορική τοποθέτηση, διαμορφώνοντας μια πρόταση με σαφέστερο κοινό και καλύτερες προϋποθέσεις πώλησης.
Πριν σχεδιαστεί ένα brand, πρέπει να έχουν συμφωνηθεί το κοινό, ο εμπορικός στόχος, ο προϋπολογισμός, το χρονοδιάγραμμα και οι δείκτες αξιολόγησης, και να είναι ξεκάθαρο τι διαφοροποιεί το έργο, γιατί κάποιος να το επιλέξει και πώς θα τον προσεγγίσουμε. Πάνω σε αυτή τη βάση σχεδιάζουμε την ταυτότητα, τα μηνύματα και τις ενέργειες προώθησης.
Χάρη στο 360° μοντέλο υπηρεσιών μας, μπορούμε να συνδέουμε τη στρατηγική, τη δημιουργία εταιρικής ταυτότητας, τις δημόσιες σχέσεις, το ψηφιακό marketing και την παραγωγή περιεχομένου κάτω από μία ενιαία κατεύθυνση. Αυτό, όμως, προϋποθέτει βαθιά γνώση της επιχείρησης, ώστε να βλέπουμε τη συνολική εικόνα και να προστατεύουμε τη συνέπεια του brand σε κάθε σημείο επαφής του με το κοινό.
Παράλληλα, κρατούμε σε ισορροπία τις άμεσες ανάγκες των πωλήσεων με τη μακροχρόνια αξία του brand. Σεβόμαστε τον προϋπολογισμό και την επένδυση και αξιολογούμε κάθε ενέργεια ως προς τη συμβολή της στον στόχο και στην αξιοπιστία της εταιρείας και των ανθρώπων πίσω από το έργο.
Αυτή η προσέγγιση στηρίζει και τη διάρκεια των συνεργασιών μας. Με πολλούς πελάτες ολοκληρώνουμε την εμπορική διάθεση ενός έργου και προχωρούμε μαζί στο επόμενο. Σε όλη τη διαδρομή παρακολουθούμε τα αποτελέσματα και εξελίσσουμε τη στρατηγική marketing, ώστε κάθε επόμενο βήμα να ανταποκρίνεται στα δεδομένα της αγοράς.
«Η εμπιστοσύνη απαιτεί ψυχραιμία και ακρίβεια.»
ΕΡΩΤΗΣΗ / 04
Ο νέος αγοραστής ζητά συγκεκριμένη αξία
Σε ποιες κατηγορίες κατοικιών ή επαγγελματικών χώρων στην Κύπρο εντοπίζετε σήμερα ανάγκες που δεν καλύπτονται επαρκώς και πού βλέπετε κίνδυνο να κατασκευάζονται παρόμοια προϊόντα για το ίδιο περιορισμένο κοινό; Πώς αλλάζει ο σχεδιασμός και η επικοινωνία ενός έργου όταν απευθύνεται σε ανθρώπους που θα ζήσουν ή θα εργαστούν εκεί, αντί σε αγοραστές που αναζητούν κυρίως επενδυτική απόδοση;
Θεωρώ ότι η εποχή του «τυφλού αγοραστή» έχει τελειώσει. Ο σημερινός αγοραστής και επενδυτής είναι πιο ενημερωμένος, συγκρίνει και αναζητά συγκεκριμένη αξία. Ο ανταγωνισμός λειτουργεί ως μηχανισμός αυτοδιόρθωσης της αγοράς, ιδιαίτερα όταν πολλά έργα απευθύνονται στο ίδιο περιορισμένο κοινό. Βλέπω ανάγκη για λειτουργικές κατοικίες και σύγχρονους επαγγελματικούς χώρους, αλλά οι ευκαιρίες πρέπει να αξιολογούνται ανά περιοχή, με βάση τη ζήτηση, τις διαθέσιμες επιλογές και την αγοραστική δυνατότητα του κοινού.
Εξίσου σημαντικό είναι το περιβάλλον του έργου: δρόμοι, σχολεία, υπηρεσίες, πρόσβαση και χρόνος μετακίνησης. Οι ολοκληρωμένες αναπτύξεις με παροχές άθλησης και ευεξίας μπορούν να υποστηρίξουν την καθημερινότητα κατοίκων και εργαζομένων. Χρειάζονται, όμως, και υποδομές πόλης που να εξελίσσονται ανάλογα. Η ποιότητα ζωής αποτελεί βασικό πλεονέκτημα της Κύπρου, και η προστασία της απαιτεί ουσιαστική συμβολή της πολιτείας και της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Η διαφορά ανάμεσα στον κάτοικο και στον επενδυτή φαίνεται από τα πρώτα στάδια. Όποιος θα ζήσει ή θα εργαστεί σε ένα έργο κρίνει τη λειτουργικότητα της κάτοψης, τους αποθηκευτικούς χώρους, το κόστος λειτουργίας και τη γειτονιά. Ο επενδυτής εστιάζει στη ζήτηση για ενοικίαση, στην απόδοση και στη διαχείριση. Γι’ αυτό ξεκινάμε πάντα με έρευνα του ανταγωνισμού και ανάλυση των περσόνων στις οποίες απευθυνόμαστε. Τα ευρήματα καθοδηγούν τις εισηγήσεις μας για το προϊόν, αλλά και τα μηνύματα της επικοινωνίας: στον κάτοικο μιλάμε για την καθημερινότητα που του προσφέρει το έργο, στον επενδυτή για τα στοιχεία που στηρίζουν την αξία του στον χρόνο.
ΕΡΩΤΗΣΗ / 05
Η Λάρνακα χρειάζεται τη δική της πρόταση
Στην αρθρογραφία σας έχετε αναδείξει τη Λάρνακα ως μια πόλη που διαμορφώνει τη μελλοντική της ταυτότητα. Ποια θα μπορούσε να είναι η δική της πρόταση κατοικίας, εργασίας και καθημερινής ζωής, αντί να ακολουθήσει απλώς το μοντέλο μιας άλλης πόλης; Ποιες επιλογές πρέπει να γίνουν τώρα, πριν η ταυτότητα αυτή καθοριστεί αποκλειστικά από μεμονωμένες αναπτύξεις;
Σήμερα συνεργάζομαι στενά με επενδυτές και developers που σχεδιάζουν την επόμενη γενιά έργων στη Λάρνακα. Η γη έχει ήδη εξασφαλιστεί, οι αρχιτεκτονικές προτάσεις διαμορφώνονται και υπάρχει εμπιστοσύνη στο μέλλον της πόλης. Οι συζητήσεις μας, όμως, επεκτείνονται πέρα από τα ίδια τα κτίρια: ποιον ρόλο θα έχουν αυτές οι αναπτύξεις στην εξέλιξη της πόλης και κατά πόσο οι υποδομές, οι υπηρεσίες και οι δραστηριότητες γύρω τους θα υποστηρίξουν τη μακροχρόνια αξία τους;
Η Λάρνακα μπορεί να διαμορφώσει μια πρόταση που αξιοποιεί τον παραθαλάσσιο χαρακτήρα, την κλίμακα και την τοπική της ταυτότητα, συνδέοντας κατοικία, εργασία και αναψυχή με ποιότητα ζωής. Προϋπόθεση, όμως, είναι η ίδια η πόλη να ξεκαθαρίσει το όραμά της: σε ποιους απευθύνεται, ποιες επενδύσεις επιθυμεί και ποια χαρακτηριστικά θέλει να διατηρήσει. Αυτό απαιτεί κοινή κατεύθυνση από την τοπική αυτοδιοίκηση, την επιχειρηματική κοινότητα και τους κατοίκους, με συγκεκριμένες επιλογές για τις υποδομές, το παραλιακό μέτωπο, τους δημόσιους χώρους και τη σύνδεση των νέων έργων με τις γειτονιές.
Αυτή η κατεύθυνση αποτελεί το ουσιαστικό brief για τη δική μας δουλειά ως συμβούλων στρατηγικού marketing. Μέσα από την κατανόηση της αγοραστικής συμπεριφοράς και τις αρχές του placemaking, μπορούμε να τη μεταφράσουμε σε σαφή τοποθέτηση, branding και επικοινωνία της Λάρνακας στην Κύπρο και διεθνώς. Στόχος είναι η πόλη να προσελκύει συνειδητά τις ευκαιρίες που ταιριάζουν στο όραμά της και να μπορεί να τις υποστηρίξει, δημιουργώντας λόγους για να επιλέξει κάποιος να ζήσει, να εργαστεί και να επενδύσει εκεί.
ΕΡΩΤΗΣΗ / 06
Λεμεσός: εξωστρέφεια με καλύτερη καθημερινότητα
Με βάση την εμπειρία σας σε Κύπρο και Ελλάδα, πού υπερέχει και πού υστερεί σήμερα η Κύπρος στην προσέλκυση αγοραστών και επενδύσεων σε ακίνητα και φιλοξενία; Ποιο στοιχείο από την ανάπτυξη προορισμών όπως η Αθηναϊκή Ριβιέρα αξίζει να μελετήσουμε και ποιο θα ήταν λάθος να αντιγράψουμε χωρίς προσαρμογή στις δικές μας συνθήκες; Ειδικά για τη Λεμεσό, όπου ζείτε και εδρεύει η Blackbook, τι χρειάζεται να διατηρήσει και τι να αλλάξει στο μοντέλο ανάπτυξής της, ώστε να συνδυάζει την προσέλκυση επενδύσεων με την ποιότητα ζωής των κατοίκων της;
Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρή διεθνή αναγνωρισιμότητα και προορισμούς με διακριτή ταυτότητα. Το πλεονέκτημα της Κύπρου βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, στον συνδυασμό επιχειρηματικής δραστηριότητας, μόνιμης εγκατάστασης και ποιότητας ζωής. Υστερεί, όμως, στον συντονισμό ανάμεσα στις επενδύσεις και στις υποδομές που τις υποστηρίζουν, καθώς και στη διεθνή προβολή αυτής της συνολικής πρότασης.
Δουλεύοντας σε έργα και στις δύο αγορές, συμπεριλαμβανομένης της Αθηναϊκής Ριβιέρας, βλέπω ότι οι αναπτύξεις με διάρκεια βασίζονται στην κατανόηση της ζωής που οι άνθρωποι επιθυμούν να ζήσουν εκεί. Οι κάτοικοι δημιουργούν ζήτηση για εκπαίδευση, εστίαση, ευεξία, εμπόριο και πολιτισμό· αυτές οι δραστηριότητες ενισχύουν την ταυτότητα του προορισμού και, με τη σειρά τους, τη ζήτηση για ακίνητα. Αυτή τη σύνδεση αξίζει να μελετήσουμε, προσαρμόζοντάς τη στις δικές μας συνθήκες, χωρίς να αντιγράφουμε την κλίμακα ή την πυκνότητα άλλων αγορών.
Για τη Λεμεσό, θα διατηρούσα την εξωστρέφεια, την επιχειρηματικότητα και τον διεθνή χαρακτήρα της. Θα έδινα μεγαλύτερο βάρος στο πώς οι επιμέρους αναπτύξεις συνδέονται μεταξύ τους και με τις γειτονιές, ώστε η επιτυχία τους να μεταφράζεται σε καλύτερη καθημερινότητα για τους κατοίκους. Εκεί θεωρώ ότι θα κριθεί η επόμενη φάση της πόλης.
