Τα έργα που αλλάζουν την Κύπρο
Στη φωτογραφία του 2014, ο χαμηλός ήλιος πιάνει τη μακριά πρόσοψη της Δημοτικής Αγοράς στη Λευκωσία. Η σειρά των παραθύρων στον όροφο ξεχωρίζει πάνω από τα ρολά του ισογείου. Το κτίριο, δίπλα στην Πράσινη Γραμμή, είχε σχεδιαστεί για μια απλή καθημερινή συνήθεια. Να περνάς από την αγορά, να βρίσκεις όσα χρειάζεσαι και να συναντάς τους ανθρώπους της πόλης.
Στις 23 Απριλίου 2024, η Αγορά άνοιξε ξανά έπειτα από έργα συντήρησης, αποκατάστασης και επέκτασης. Το κτίριο στεγάζει πια το Κέντρο Αριστείας CYENS. Στο ισόγειο μπορεί να δουλεύει μια μικρή ομάδα που στήνει την επιχείρησή της και στο κεντρικό αίθριο να ετοιμάζεται μια παράσταση. Η παλιά σχέση του κτιρίου με τη Λευκωσία αποκτά νέο περιεχόμενο μέσα από αυτές τις διαφορετικές χρήσεις.
Τρεις στιγμές στη ζωή της Αγοράς
- 1965Μια αγορά με γραφεία στον όροφοΟ Σταύρος Οικονόμου σχεδιάζει το κτίριο για να συνυπάρχουν η Δημοτική Αγορά και υπηρεσίες του Δήμου.
- 2021–2023Αποκατάσταση και επέκτασηΤο πρόγραμμα ΘΑλΕΙΑ καταγράφει την υλοποίηση του έργου συντήρησης και προσαρμογής στις νέες χρήσεις.
- Απρίλιος 2024Η Αγορά ανοίγει ξανάΤα εγκαίνια της νέας έδρας του CYENS συνοδεύονται από μια έκθεση για την ιστορία του ίδιου του κτιρίου.
Η αγορά στο ισόγειο, ο Δήμος επάνω
Μετά τις δικοινοτικές ταραχές και τη διαίρεση της πόλης τη δεκαετία του 1960, οι έμποροι στη νότια πλευρά χρειάζονταν νέο χώρο για να δουλέψουν. Το σχέδιο του Οικονόμου έφερνε δύο διαφορετικούς ρυθμούς κάτω από την ίδια στέγη. Στο ισόγειο οι πάγκοι είχαν άμεση επαφή με τον πεζό. Στον όροφο η συνεχής ζώνη των παραθύρων έδινε ενιαία όψη στα δημοτικά γραφεία.
Η παγίωση της διαίρεσης της Λευκωσίας μετά την εισβολή του 1974 άλλαξε την κίνηση γύρω από το κτίριο. Σύμφωνα με την τεκμηρίωση της Europa Nostra, μέρος της αγοράς συνέχισε να λειτουργεί, ενώ άλλοι χώροι έμειναν εγκαταλελειμμένοι. Στη δεύτερη αρχειακή λήψη, του 2013, η αγορά φαίνεται στην αριστερή πλευρά του δρόμου που οδηγεί προς την πλατεία. Το μέτωπό της παραμένει μέρος της διαδρομής ανάμεσα στα παλιά κτίρια του κέντρου.
Πριν από τη μόνιμη επανάχρηση, δοκιμάστηκαν προσωρινές χρήσεις. Για το Pop-up Festival του Δεκεμβρίου του 2017, ο Δήμος και το NiMAC κάλεσαν ομάδες και δημιουργούς να προτείνουν πώς θα αξιοποιούσαν τα κενά καταστήματα της παλιάς Αγοράς.

Πώς χώρεσε ένα ερευνητικό κέντρο στην παλιά Αγορά
Την αποκατάσταση ανέλαβε ο Δήμος Λευκωσίας, με αρχιτέκτονα τον Γιώργο Τσαγγαρίδη. Η ομάδα διατήρησε τον χαρακτήρα του μοντερνιστικού κτιρίου και αξιοποίησε το ύψος του κεντρικού χώρου για νέες μεταλλικές κατασκευές. Σύμφωνα με τους επιμετρητές του έργου, η καλυμμένη επιφάνεια αυξήθηκε από 2.873 σε 3.490 τετραγωνικά μέτρα με εσωτερικές προσθήκες στο υπόγειο και στο ισόγειο. Έτσι εξασφαλίστηκε περισσότερος χώρος για τις νέες λειτουργίες μέσα στο υφιστάμενο κέλυφος.
Το έργο προϋπολογισμού έξι εκατομμυρίων ευρώ εντάχθηκε στο πρόγραμμα ΘΑλΕΙΑ με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης. Στο εσωτερικό χωρούν πλέον εργαστήρια, στούντιο πολυμέσων και χώροι για σεμινάρια και συνεργασία. Στην αποκατάσταση περιλαμβάνονται αντισεισμικές παρεμβάσεις, διαδρομές χωρίς σκαλοπάτια και ανελκυστήρες. Τα φωτοβολταϊκά και η αξιοποίηση του φυσικού φωτός συνέβαλαν στην ενεργειακή κατάταξη Α που αναφέρει η Europa Nostra. Το 2025 το έργο τιμήθηκε με Ευρωπαϊκό Βραβείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς στην κατηγορία της διατήρησης και επανάχρησης.
Τι μπορεί να κάνει εκεί ένας κάτοικος
Η πρώτη έκθεση, «Agora: The Making Of», συγκέντρωσε παλιές φωτογραφίες, σχέδια του Οικονόμου και ψηφιακές περιηγήσεις στο κτίριο. Ο επισκέπτης μπορούσε να δει στον ίδιο χώρο τη μορφή της αγοράς στα πρώτα της χρόνια και την αποκατάσταση που μόλις είχε ολοκληρωθεί. Η έναρξη της λειτουργίας έφερε έτσι τις μνήμες της γειτονιάς μέσα σε ένα κτίριο που αρκετοί γνώριζαν ήδη από την καθημερινότητά τους.





