Τα έργα που αλλάζουν την Κύπρο
Μια πλατεία αλλάζει μια πόλη όταν αλλάζει και το ρήμα με το οποίο την περιγράφουμε. Από το «περνάω από εκεί» στο «θα σε περιμένω εκεί». Η ανάπλαση της Πλατείας Ελευθερίας έδωσε στη Λευκωσία χώρο για αυτή τη μετάβαση: μια μεγάλη επιφάνεια πάνω στο επίπεδο της πόλης και έναν δεύτερο τόπο περιπάτου χαμηλότερα, δίπλα στα ενετικά τείχη.
Οι καμπύλες της έγιναν αναγνωρίσιμες πολύ πέρα από την Κύπρο. Η πιο ενδιαφέρουσα δοκιμασία της αρχιτεκτονικής της, όμως, γίνεται στο έδαφος. Στη διαδρομή ενός πεζού, στην αναμονή μιας παρέας, στη δυνατότητα να καθίσεις χωρίς να παραγγείλεις και στην ευκολία με την οποία μπορείς να περάσεις από το ένα επίπεδο στο άλλο.
Το έργο σε τρεις εικόνες
- 2005–2021Μια μακρά διαδρομή σχεδιασμού και υλοποίησηςΗ περίοδος του έργου όπως την καταγράφουν οι Zaha Hadid Architects.
- Δύο επίπεδαΓέφυρα και τάφροςΗ πλατεία στο ύψος της πόλης συνδέεται με τον χώρο περιπάτου χαμηλότερα.
- 2021Η ολοκλήρωση γίνεται αφετηρίαΗ Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει το έτος ολοκλήρωσης· η καθημερινή χρήση συνεχίζει να αξιολογεί το έργο.
Ένα όριο της παλιάς πόλης γίνεται σύνδεση
Τα ενετικά τείχη ορίζουν ακόμη τη μορφή του ιστορικού κέντρου. Η Πλατεία Ελευθερίας βρίσκεται σε ένα από τα σημεία όπου η πόλη εντός των τειχών συναντά τις νεότερες περιοχές. Για τους Zaha Hadid Architects, που καταγράφουν το έργο στην περίοδο 2005–2021, η δημιουργία νέων συνδέσεων ήταν κεντρικό ζητούμενο του σχεδιασμού.
Η επέμβαση αξιοποίησε τη διαφορά στάθμης αντί να την αντιμετωπίσει απλώς ως εμπόδιο. Η επάνω επιφάνεια λειτουργεί ως πλατεία και πέρασμα, ενώ στην τάφρο οργανώνεται χώρος περιπάτου και παραμονής. Η πορεία από τη σύγχρονη πόλη προς την παλιά αποκτά έτσι περισσότερες επιλογές: να συνεχίσεις κατευθείαν ή να κατέβεις και να κινηθείς δίπλα στο μνημείο.
Αυτή είναι μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο που χρησιμοποιείται ο χώρος. Το τείχος παύει να είναι μόνο εικόνα που παρατηρεί κανείς από απόσταση και γίνεται μέρος μιας κοντινής διαδρομής. Η αξία της παρέμβασης βρίσκεται και στη δυνατότητα να αντιληφθεί ο επισκέπτης τη μορφή και την κλίμακα της παλιάς πόλης περπατώντας.
Η αεροφωτογραφία εξηγεί το σχέδιο, ο περίπατος το δοκιμάζει
Η κεντρική λήψη του Μαΐου 2021 δείχνει καθαρά τη σχέση γέφυρας, τάφρου και γύρω δρόμων. Οι λευκές γραμμές και τα τμήματα φύτευσης σχηματίζουν μια ενιαία σύνθεση που γίνεται ιδιαίτερα ευανάγνωστη από ψηλά. Στο ύψος του πεζού, η ανάγνωση είναι διαφορετική: σημασία αποκτούν το μήκος της διαδρομής, η σκιά, η θέση ενός καθίσματος και το πού οδηγεί κάθε ράμπα.
Στην παρουσίαση του έργου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφονται συνδέσεις μεταξύ των δύο επιπέδων με σκάλες, ράμπες και ανελκυστήρες. Περιγράφονται επίσης διαδρομές, χώροι εκδηλώσεων, στοιχεία νερού και φύτευση 220 δέντρων. Πρόκειται για στοιχεία της μελέτης και της υλοποίησης. Η άνεση μιας συγκεκριμένης διαδρομής χρειάζεται να αξιολογείται και στις πραγματικές συνθήκες χρήσης της, ανά εποχή και ώρα.
Ένας ανελκυστήρας, για παράδειγμα, προσφέρει ουσιαστική πρόσβαση όταν λειτουργεί αξιόπιστα και όταν ο επισκέπτης βρίσκει εύκολα τη διαδρομή προς αυτόν. Η σκιά έχει μεγαλύτερη σημασία όταν καλύπτει σημεία όπου ο κόσμος χρειάζεται να περιμένει. Τέτοιες λεπτομέρειες δεν μειώνουν την αρχιτεκτονική φιλοδοξία· της δίνουν καθημερινό περιεχόμενο.

Ένας τόπος όπου δεν χρειάζεται να είσαι πελάτης
Στο κέντρο μιας πόλης, μεγάλο μέρος της παραμονής συνδέεται με την κατανάλωση: τραπέζι καφετέριας, κατάστημα, εστιατόριο. Μια δημόσια πλατεία προσφέρει κάτι διαφορετικό και απολύτως χρήσιμο. Δίνει τη δυνατότητα μιας συνάντησης, μιας ανάπαυλας ή μιας βόλτας χωρίς προϋπόθεση αγοράς.





