Τα έργα που αλλάζουν την Κύπρο
Για κάποιον που πήγαινε στην Πύλη Αμμοχώστου για μια έκθεση ή μια συναυλία, η εμπειρία άρχιζε από τον δρόμο. Περνούσε την πέτρινη αψίδα και έμπαινε κάτω από τα τείχη της Λευκωσίας, εκεί όπου κάποτε στεκόταν η φρουρά της ανατολικής εισόδου. Από το 1981 το παλιό πέρασμα έδωσε έναν νέο λόγο στους κατοίκους να βρεθούν στην εντός των τειχών πόλη. Άνοιγε πλέον για να τους υποδεχθεί σε εκδηλώσεις.
Η Πύλη Αμμοχώστου μπήκε στην πολιτιστική ζωή της Λευκωσίας χάρη σε μια απόφαση του Δήμου, στην εθελοντική δουλειά ειδικών και σε δωρεές. Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, μια δεύτερη μεγάλη αποκατάσταση έθεσε ξανά τα ίδια πρακτικά ερωτήματα. Πώς συντηρείς την πέτρα και τις ιστορικές θύρες και πώς υποδέχεσαι κοινό σε έναν χώρο που σχεδιάστηκε για άλλες ανάγκες;
Τρεις σταθμοί της επανάχρησης
- 1980Η ιδέα του ΔήμουΕπί δημαρχίας Λέλλου Δημητριάδη προωθείται η αξιοποίηση της Πύλης για πολιτιστικές χρήσεις.
- 18 Ιουνίου 1981Το πέρασμα ανοίγει για εκδηλώσειςΕγκαινιάζεται το πρώτο πολιτιστικό κέντρο του Δήμου Λευκωσίας, με δύο αίθουσες και τον θολωτό διάδρομο.
- 2019–2026Νέος κύκλος αποκατάστασηςΤο Τμήμα Αρχαιοτήτων αναλαμβάνει τη συντήρηση το 2019. Ο ανακαινισμένος χώρος παρουσιάζεται τον Ιανουάριο του 2026.
Μια αίθουσα μέσα στο τείχος
Η ανατολική πύλη των ενετικών τειχών ήταν γνωστή ως Πόρτα Τζουλιάνα, από τον μηχανικό Τζούλιο Σαβορνιάνο. Το όνομα Πύλη Αμμοχώστου παρέπεμπε στον δρόμο που οδηγούσε προς το λιμάνι της Αμμοχώστου. Στο εσωτερικό της, ο Δήμος καταγράφει ένα αψιδωτό πέρασμα, μια θολωτή αίθουσα διαμέτρου σχεδόν 11 μέτρων και ορθογώνιους πλευρικούς χώρους που χρησιμοποιούσαν οι φρουροί.
Η διάταξη αυτή καθόρισε τις χρήσεις που απέκτησε η Πύλη μετά την αποκατάσταση του 1981. Ο διάδρομος μπορούσε να φιλοξενήσει μια συναυλία ή μια έκθεση. Οι πλευρικοί χώροι επέτρεπαν να οργανωθούν χωριστά διαλέξεις, προβολές και εκθέσεις τέχνης. Έτσι, ο επισκέπτης μπορούσε να αντιληφθεί την κλίμακα της οχύρωσης περνώντας χρόνο στο εσωτερικό της.
Οι δωρεές και η δουλειά των εθελοντών
Το αρχείο των ευρωπαϊκών βραβείων πολιτιστικής κληρονομιάς καταγράφει ότι οι δαπάνες του πρώτου έργου καλύφθηκαν από δωρεές πολιτών και συλλόγων και ότι η ομάδα ειδικών εργάστηκε εθελοντικά. Αναφέρει και τις δυσκολίες που έπρεπε να αντιμετωπιστούν, όπως η υγρασία στην ασβεστολιθική κατασκευή και η ένταξη σύγχρονων εγκαταστάσεων. Το έργο τιμήθηκε με μετάλλιο Europa Nostra για την αποκατάσταση και την επανάχρηση της Πύλης.
Η επιλογή να βρίσκεται το πρώτο δημοτικό πολιτιστικό κέντρο εντός των τειχών είχε πρακτική σημασία. Έδωσε έναν ακόμη λόγο να πάει κάποιος στην ανατολική πλευρά του ιστορικού κέντρου, πέρα από την καθημερινή δουλειά ή μια επίσκεψη στα αξιοθέατα. Η σταθερή διοργάνωση εκδηλώσεων έκανε τον χώρο οικείο σε ανθρώπους που πιθανόν να μην επισκέπτονταν την Πύλη από μόνοι τους.

Η συντήρηση μετά από δεκαετίες χρήσης
Τον Φεβρουάριο του 2019 το Τμήμα Αρχαιοτήτων ανέλαβε τη συνολική συντήρηση του μνημείου. Το Υφυπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε κατά την παρουσίαση του έργου τον Ιανουάριο του 2026 ότι οι εργασίες, κόστους σχεδόν ενός εκατομμυρίου ευρώ, περιέλαβαν την τοιχοποιία και τις θύρες, νέο δάπεδο, αναβάθμιση των ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων και φωτισμό. Έγιναν επίσης παρεμβάσεις στον υπαίθριο χώρο της τάφρου.





