Σε βάθοςΓνώμηΣτήλεςΠεριοχέςΟδηγοίΕργαλείαΠαρουσιάσεις έργωνPM Studio
ΕΙΔΗΣΗ · ΑΝΑΛΥΣΗ · ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

Έργα & Αναπτύξεις / Ανάλυση

Ευρέτου. Το νερό που άλλαξε τη γεωργία στην κοιλάδα της Χρυσοχούς

Το φράγμα συγκράτησε το νερό του χειμώνα και το αρδευτικό δίκτυο το έφερε στα χωράφια της Χρυσοχούς. Πώς άλλαξαν οι επιλογές των παραγωγών και τι έδειξε η πρώτη μεγάλη δοκιμασία της ξηρασίας.

Ευρέτου. Το νερό που άλλαξε τη γεωργία στην κοιλάδα της Χρυσοχούς

Τα έργα που αλλάζουν την Κύπρο

Στην κοιλάδα της Χρυσοχούς, η απόφαση να φυτέψεις ένα περιβόλι εξαρτάται και από το νερό που θα έχεις στη διάθεσή σου τον Ιούλιο. Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, το φράγμα της Ευρέτου άρχισε να συγκρατεί τις χειμερινές απορροές του ποταμού Σταυρός της Ψώκας. Χρειάστηκαν ακόμη αγωγοί, δεξαμενές και παροχές στα χωράφια για να μπορεί ένας παραγωγός να υπολογίζει σε αυτό το νερό όταν το χρειαζόταν.

Η τεχνητή λίμνη νότια της Πόλης Χρυσοχούς είναι το ορατό μέρος του έργου. Το υπόλοιπο απλώνεται στην κοιλάδα και κατά μήκος του κόλπου, προς την Αργάκα και τον Πωμό. Η διαδρομή του νερού εξηγεί γιατί το φράγμα επηρέασε τις καλλιέργειες πολύ πέρα από τις όχθες του.

Από την κατασκευή στο πρώτο πότισμα

  1. 1984Αρχίζει η κατασκευήΗ Κυπριακή Δημοκρατία δίνει το σήμα έναρξης των εργασιών για το φράγμα, στο πλαίσιο του αρδευτικού έργου.
  2. Σεπτέμβριος 1986Αρχίζει η αποθήκευσηΤο φράγμα αρχίζει να συγκρατεί νερό έπειτα από αλλαγές στον τεχνικό σχεδιασμό.
  3. 1988–1991Το νερό φτάνει στα χωράφιαΑρχίζει η άρδευση και το 1991 ολοκληρώνονται οι υποδομές του έργου που αξιολόγησε η Παγκόσμια Τράπεζα.

Το φράγμα ήταν η αρχή της διαδρομής

Στον αρχικό σχεδιασμό, περίπου 2.000 εκτάρια χαμηλής γης γύρω από την Πόλη θα μπορούσαν να ενταχθούν σε οργανωμένη άρδευση. Η έκθεση προετοιμασίας του 1983 περιγράφει μια περιοχή όπου μεγάλο μέρος της γεωργίας εξαρτιόταν από τη βροχή. Η δυνατότητα να ποτίζονται συστηματικά τα χωράφια θα έδινε στους παραγωγούς περισσότερες επιλογές, από οπωρώνες μέχρι λαχανικά για την εγχώρια αγορά και τις εξαγωγές.

Στην Ευρέτου κατασκευάστηκε λιθόρριπτο φράγμα. Το ανάχωμα σχηματίζει τον ταμιευτήρα, τον οποίο το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων καταγράφει με συνολική χωρητικότητα 24 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων. Στη φωτογραφία από τη στέψη φαίνονται ο δρόμος στο ψηλότερο σημείο του φράγματος και οι πέτρες του πρανούς προς τη λίμνη. Από τον ταμιευτήρα το νερό περνά στο σύστημα μεταφοράς, στις δεξαμενές και στο δίκτυο διανομής που φτάνει στις παροχές των χωραφιών.

Η επόμενη φάση είχε στόχο την άρδευση επιπλέον 1.100 εκταρίων κατά μήκος του κόλπου Χρυσοχούς, ανάμεσα στην Αργάκα και τον Πωμό. Ο ιστορικός φάκελος του Τμήματος καταγράφει τον αγωγό εκτροπής από τη Γιαλιά και την ολοκλήρωση της κύριας γραμμής μέχρι το φράγμα του Πωμού. Το σχέδιο συνδύαζε νερό από την Ευρέτου, υδατορεύματα της περιοχής και υπόγειους πόρους. Αυτή η γεωγραφία του δικτύου έδωσε στο έργο μεγαλύτερη εμβέλεια από εκείνη της ίδιας της λίμνης.

Τι άλλαξε μέχρι να ανοίξει η βάνα

Ο απολογισμός της Παγκόσμιας Τράπεζας δείχνει πόσο χρόνο χρειάστηκε η αλλαγή. Η αρδευόμενη καλλιεργούμενη έκταση ήταν περίπου 366 εκτάρια το 1988 και έφτασε τα 740 το 1991. Η επέκταση έγινε πιο αργά από τις αρχικές προσδοκίες. Καθυστερήσεις στους αγωγούς, μικρά και κατακερματισμένα τεμάχια και η μετακίνηση εργαζομένων προς τον τουρισμό δυσκόλεψαν τις επενδύσεις στα χωράφια. Όταν ήρθε η ξηρασία του 1991, περιορίστηκαν οι κατανομές νερού και ανεστάλη προσωρινά η επέκταση της άρδευσης.

Το ίδιο αρχείο καταγράφει εσπεριδοειδή, πατάτες και λαχανικά στις αρδευόμενες εκτάσεις. Ο αρχικός σχεδιασμός υπολόγιζε ότι τα οπωροφόρα δέντρα θα κάλυπταν τα τρία τέταρτα της αρδευόμενης γης. Στον απολογισμό, το ποσοστό τους ήταν κατά μέσο όρο 44%. Για τον παραγωγό, η διαφορά ήταν ότι μπορούσε να σχεδιάσει πότισμα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και να εξετάσει καλλιέργειες που χρειάζονται πιο τακτική παροχή. Το πόσο νερό θα έφτανε στην πράξη συνέχισε να εξαρτάται από τις εισροές, τις κατανομές και την επένδυση που μπορούσε να κάνει κάθε γεωργός στο δικό του χωράφι.

Το χωριό είχε ήδη αδειάσει όταν χτίστηκε το φράγμα

Η Ευρέτου, γνωστή και με την τουρκική ονομασία Dereboyu, ήταν τουρκοκυπριακό χωριό. Η έρευνα του PRIO Cyprus Centre καταγράφει ότι οι κάτοικοί του έφυγαν μετά το 1974. Η τελευταία μεγάλη ομάδα μετακινήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1975 με συνοδεία της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ. Το έργο άρχισε σχεδόν μια δεκαετία αργότερα. Η λίμνη άλλαξε τη μορφή της κοιλάδας, δίπλα σε έναν οικισμό που είχε ήδη χάσει τους κατοίκους του.

Οι φωτογραφίες του 2014 και του 2022 δείχνουν τη λίμνη και το έργο σε δύο διαφορετικές στιγμές. Για όποιον κοιτάζει από την πλαγιά, η Ευρέτου είναι ένα τοπίο που δημιουργήθηκε μέσα σε λίγα χρόνια. Για όσους καλλιεργούν χαμηλότερα, το έργο κρίνεται ακόμη κάθε καλοκαίρι, στην παροχή που φτάνει στην άκρη του χωραφιού.

Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων · ιστορικός φάκελος του Αρδευτικού Έργου Χρυσοχούς · Κυπριακή πύλη ανοικτών δεδομένων · υδατικά έργα και φάσεις του Αρδευτικού Έργου Χρυσοχούς · Παγκόσμια Τράπεζα · έκθεση σχεδιασμού του Αρδευτικού Έργου Χρυσοχούς, 1983 · Παγκόσμια Τράπεζα και Κυπριακή Δημοκρατία · απολογισμός έργου, 1992 · PRIO Cyprus Centre · ιστορική τεκμηρίωση για την Ευρέτου και τον εκτοπισμό των κατοίκων

Περισσότερα θέματα ↗

Περισσότερες οπτικές.

Όταν το ΤΕΠΑΚ άνοιξε τις πόρτες της παλιάς Λεμεσού
Αρχιτεκτονική & ΖωήΑνάλυση

Όταν το ΤΕΠΑΚ άνοιξε τις πόρτες της παλιάς Λεμεσού

Το ΤΕΠΑΚ έφερε αίθουσες διδασκαλίας στο ιστορικό κέντρο και βιβλία στα παλιά Δικαστήρια. Πώς η επανάχρηση των κτιρίων έβαλε τις φοιτητικές διαδρομές στη ζωή…

5′ ανάγνωση
CYPRUSNEWS MEDIA GROUP

Η γνώση
συνδέεται.

Περισσότερες οπτικές από το δίκτυο του ομίλου.