Η ΑΛΛΗ ΟΨΗ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ
Μια πόλη χρειάζεται χώρους για να κατοικήσουμε, να εργαστούμε και να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας. Χρειάζεται όμως και τόπους όπου θα αποχαιρετήσουμε τους ανθρώπους μας και θα μπορούμε να επιστρέφουμε στη μνήμη τους. Αυτή η τελευταία ανάγκη σπανίως βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της συζήτησης για την ανάπτυξη. Απαιτεί, ωστόσο, γη, δρόμους, αρχιτεκτονική φροντίδα και χρηματοδότηση που συνεχίζεται πολύ μετά την κατασκευή.
Στην Κύπρο, το ζήτημα αποκτά μια επιπλέον διάσταση με τον σχεδιασμό αποτεφρωτηρίου στην επαρχία Πάφου. Η νέα επιλογή φέρνει στο προσκήνιο ένα ευρύτερο ερώτημα: πώς οργανώνεται ένα δίκτυο χώρων αποχαιρετισμού που σέβεται διαφορετικές πεποιθήσεις, παραμένει προσβάσιμο και δεν σχεδιάζεται μόνο όταν η διαθέσιμη γη αρχίζει να εξαντλείται;
Νέα γη δεν σημαίνει αυτομάτως εύκολη πρόσβαση
Ο Δήμος Λευκωσίας περιγράφει το νέο κοιμητήριό του κοντά στη Νήσου, περίπου 12 χιλιόμετρα από τη Λευκωσία. Η ίδια δημοτική σελίδα αναφέρει συνολική χωρητικότητα περίπου 10.000 τάφων και σχεδιασμό για μακροχρόνια εξυπηρέτηση. Επειδή η σελίδα δεν φέρει σαφή ημερομηνία επικαιροποίησης, τα στοιχεία αυτά περιγράφουν τον δημοσιευμένο σχεδιασμό και δεν μπορούν να διαβαστούν ως σημερινό υπόλοιπο διαθέσιμων θέσεων.
Η απόσταση αναδεικνύει μια πραγματική πολεοδομική επιλογή. Ένας περιφερειακός χώρος μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη έκταση, αλλά η ποιότητα της εξυπηρέτησης εξαρτάται και από το πώς φτάνει κανείς εκεί. Για έναν ηλικιωμένο που δεν οδηγεί, η επίσκεψη δεν ολοκληρώνεται με την ύπαρξη μιας εξόδου από τον αυτοκινητόδρομο.
Στη χωροθέτηση χρειάζεται επομένως να εξετάζονται η δυνατότητα συλλογικής μετακίνησης, η ασφαλής αποβίβαση, η διαδρομή από τη στάση ή τον χώρο στάθμευσης και η λειτουργία στις ημέρες μεγάλης προσέλευσης. Η οδική σύνδεση και η ανθρώπινη πρόσβαση είναι δύο διαφορετικά επίπεδα του ίδιου σχεδίου.
Μια χρήση γης με ορίζοντα πολλών γενεών
Ο περί Κοιμητηρίων (Ταφή και Εκταφή) Νόμος περιλαμβάνει διαδικασίες για δημιουργία και επέκταση κοιμητηρίων. Προβλέπει επίσης, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και εγκρίσεις, επιλογή κατάλληλου χώρου εκτός της διοικητικής περιφέρειας μιας τοπικής αρχής όταν δεν μπορεί να βρεθεί κατάλληλη γη εντός της. Η δυνατότητα αυτή δείχνει γιατί το ζήτημα χρειάζεται συνεννόηση πέρα από τα στενά όρια ενός δήμου ή μιας κοινότητας.
Για τον σχεδιασμό, η κρίσιμη μονάδα δεν είναι μόνο ο τάφος. Είναι ολόκληρος ο χώρος που εξυπηρετεί τον επισκέπτη και επιτρέπει στη διαχείριση να εργάζεται με αξιοπρέπεια. Αν όλα τα τετραγωνικά υπολογιστούν ως θέσεις ταφής, χάνονται οι λειτουργίες που κάνουν τον τόπο πραγματικά χρησιμοποιήσιμο.
| Λειτουργία | Χωρική ανάγκη | Ερώτημα για τον σχεδιασμό |
|---|---|---|
| Άφιξη | Αποβίβαση, στάθμευση και ασφαλής είσοδος. | Μπορούν να εξυπηρετηθούν ταυτόχρονες τελετές χωρίς σύγχυση; |
| Μετακίνηση | Συνεχείς διαδρομές, καθιστικά και σκιά. | Μπορεί ο επισκέπτης να κινηθεί και να ξεκουραστεί με ασφάλεια; |
| Τελετή | Κατάλληλος χώρος συνάθροισης και ιδιωτικότητας. | Πώς προστατεύεται η ηρεμία κάθε οικογένειας; |
| Μνήμη | Χώροι ταφής ή άλλες εγκεκριμένες διαμορφώσεις. | Πώς διατηρούνται η πρόσβαση και η ταυτοποίηση στον χρόνο; |
| Συντήρηση | Υποδομές, αποθήκευση και πρόσβαση προσωπικού. | Ποιος αναλαμβάνει το έργο και τη σταθερή του χρηματοδότηση; |
Η διαδρομή συνεχίζεται μετά την πύλη
Η αρχιτεκτονική ποιότητα εδώ αναγνωρίζεται σε πράγματα που δεν χρειάζονται επίδειξη. Σε ένα παγκάκι που βρίσκεται εκεί όπου τελειώνει η αντοχή του επισκέπτη. Σε μια διαδρομή χωρίς απότομα εμπόδια. Στη σαφή σήμανση, ώστε κάποιος που επιστρέφει μετά από χρόνια να μπορεί να προσανατολιστεί χωρίς να αναζητεί βοήθεια.
Στο κυπριακό κλίμα, η σκιά αξίζει να αντιμετωπίζεται ως βασικό μέρος της μελέτης. Η επιλογή φύτευσης χρειάζεται να συνδέεται με το διαθέσιμο νερό, τη συντήρηση και τη σχέση των ριζών με τις κατασκευές. Ένα εντυπωσιακό σχέδιο τοπίου που απαιτεί πόρους τους οποίους ο φορέας δεν μπορεί να εξασφαλίσει θα αλλάξει γρήγορα εικόνα.
