Στο Όμοδος, η πέτρα του πατητηριού είχε τη δική της διαδρομή. Ξεκινούσε στο δάπεδο και, όταν οι εργάτες έσφιγγαν τον κοχλία, σηκωνόταν. Το βάρος της βοηθούσε τον ξύλινο μοχλό να πιέζει τα στέμφυλα. Για να λειτουργήσει το σύστημα, το κτίριο έπρεπε να αφήνει χώρο για την περιστροφή των ανθρώπων, την κίνηση της πέτρας και τη ροή του υγρού ως το πιθάρι.
Ένα δωμάτιο γύρω από τον μηχανισμό
Το Κοινοτικό Συμβούλιο περιγράφει τον Ληνό ως στενόμακρο πετρόκτιστο χώρο περίπου 13 × 5,5 μ., με επίπεδη στέγη και πλακόστρωτο δάπεδο. Πάνω από την είσοδο βρίσκεται ξύλινο πατάρι. Στα πλάγια είναι τα πιθάρια και κατά μήκος του δωματίου ο μηχανισμός του πιεστηρίου. Στο πίσω μέρος διαμορφώθηκε υπερυψωμένος χώρος, ο «τζυάθος», όπου τοποθετούνταν τα στέμφυλα για πίεση.
Το ένα άκρο του μοχλού εισέρχεται σε υποδοχή στον πίσω τοίχο. Στο άλλο άκρο, ένας κατακόρυφος κοχλίας συνδέεται με κυλινδρικό ογκόλιθο. Το κοινοτικό συμβούλιο δίνει διάμετρο περίπου ένα μέτρο και ύψος 0,75 μ. για την πέτρα και αναφέρει ότι, κατά την πίεση, έφτανε να αιωρείται περίπου 30 εκατοστά από το πάτωμα. Το δωμάτιο έπρεπε να δεχτεί αυτή την κίνηση, μαζί με τον χώρο για το κοντάρι που περιστρεφόταν γύρω από τον κοχλία.
Λειτουργικό σχήμα βάσει της περιγραφής της κοινότητας. Οι αποστάσεις είναι ενδεικτικές.
Το κρασί ακολουθούσε την κλίση
| Στοιχείο | Ρόλος |
|---|---|
| Υποδοχή στον πίσω τοίχο | Δέχεται το άκρο του δοκαριού του μοχλού. |
| Κοχλίας και ογκόλιθος | Επιτρέπουν την πίεση με την κίνηση του μοχλού και το βάρος της πέτρας. |
| Κεκλιμένο δάπεδο και αυλάκι | Οδηγούν το υγρό προς το μισοχωμένο πιθάρι συλλογής. |
Η κλίση στην επιφάνεια του «τζυάθους» έστελνε το υγρό προς το χαμηλότερο σημείο και, μέσω πήλινου αυλακιού, στο πιθάρι που ονομάζεται «ποδόσιην». Η κίνηση που ξεκινούσε από τα χέρια των εργατών κατέληγε σε ένα δοχείο ενσωματωμένο χαμηλά, μέσα στο δάπεδο. Το ξύλινο πατάρι και τα πιθάρια ανήκουν στην οργάνωση του χώρου γύρω από αυτή τη δουλειά.
Ο Ληνός είναι κηρυγμένο Αρχαίο Μνημείο. Όποιος σταθεί στην είσοδο μπορεί να διαβάσει μαζί το βάθος του δωματίου, τη θέση του μεγάλου δοκαριού και το ύψος στο οποίο γινόταν η πίεση. Αυτές οι αποστάσεις διασώζουν ένα μέρος της εργασίας που γινόταν μέσα στο κτίριο, ακόμη κι όταν ο μηχανισμός μένει ακίνητος.
Κοινοτικό Συμβούλιο Ομόδους · Ο Μεσαιωνικός Ληνός · Κυπριακό Μουσείο Τροφίμων και Διατροφής · Μελέτη για το αμπέλι και το κρασί στην κυπριακή παράδοση
